Który instrument wybrać do orkiestry dętej: przewodnik dla początkujących i rodziców

"Na czym grać?" to pierwsze pytanie każdego, kto zapisuje się do orkiestry dętej, i każdego rodzica, który zapisuje dziecko. Odpowiedź "na tym, co ci się podoba" jest prawdziwa tylko w połowie: liczy się też budowa ciała, wiek, budżet i to, czego orkiestra potrzebuje. Poniżej krótki przewodnik po instrumentach typowej orkiestry dętej, bez faworyzowania.

Najpierw trzy pytania

1. Kto ma grać? Dziecko 8-10 lat zaczyna zwykle od instrumentów lżejszych i mniejszych (flet, klarnet, kornet lub trąbka, werbel); większe blachy (puzon, tenor, tuba) czekają na wzrost i stałe zęby. Dorosły może zacząć od wszystkiego.
2. Czego potrzebuje orkiestra? Zapytaj kapelmistrza. Zespół, który ma ośmiu trębaczy i żadnego puzonisty, nauczy cię puzonu szybciej i chętniej, a ty będziesz grać ważny głos od początku.
3. Jaki jest budżet? Instrument możesz dostać z orkiestry (najczęściej), kupić używany albo nowy. Zakres cen jest ogromny; o tym niżej.

Instrumenty dęte drewniane

Flet poprzeczny. Lekki, cichy w domu, szybki start w melodii. Wymaga pracy nad zadęciem (pierwsze tygodnie to głównie "dmuchanie w butelkę"). W orkiestrze dętej gra górne głosy i ozdobniki. Dobre wejście dla małych dzieci. Koszt: od niedrogich modeli uczniowskich.

Klarnet. Najbardziej uniwersalny z drewnianych: gra w orkiestrze dętej rolę skrzypiec, ma szeroką skalę i mnóstwo literatury. Wymaga stroików (stały, niewielki koszt) i opanowania przejścia przez "próg" rejestrów. Dla dzieci od około 8-9 lat (zależnie od dłoni). W orkiestrach prawie zawsze potrzebni.

Saksofon altowy i tenorowy. Łatwy start dźwięku, logiczne palcowanie (kto gra na klarnecie lub flecie, przesiada się szybko), bardzo nośny. Cięższy od klarnetu, ale pasek trzyma ciężar. W orkiestrze dętej sekcja saksofonów to "środek" brzmienia. Koszt wyższy niż klarnetu, ale używane altówki są dostępne.

Obój i fagot pojawiają się rzadko w orkiestrach dętych amatorskich; jeśli w pobliżu jest szkoła muzyczna z klasą oboju lub fagotu, warto rozważyć, bo to instrumenty deficytowe, z łatwą drogą do orkiestr symfonicznych.

Instrumenty dęte blaszane

Trąbka i kornet. Najpopularniejsze blachy; trzy wentyle, zwarta budowa, dużo nut. Kornet jest łagodniejszy w brzmieniu i wygodniejszy dla dzieci. Trębaczy jest zwykle najwięcej, więc konkurencja o pierwsze głosy też. Wymaga systematycznej pracy nad zadęciem, inaczej wysokie dźwięki nie przychodzą.

Waltornia (róg) i sakshorn altowy. Róg w orkiestrach dętych bywa zastępowany sakshornem altowym (łatwiejszym, pionowym) lub rogiem w Es. Grają głosy środkowe, "po-i-po" akompaniamentu i piękne kontrmelodie. Dobry wybór dla kogoś, kto nie musi być solistą, a chce być niezbędny.

Puzon. Jedyny blaszany bez wentyli (w wersji suwakowej), co uczy słuchu jak żaden inny; wymaga długich rąk, więc dzieci zaczynają później lub od puzonu z wentylem. Mało kto go wybiera, a każda orkiestra potrzebuje dwóch-trzech. Łatwo o miejsce.

Tenor, baryton, eufonium. Miękkie, śpiewne "wiolonczele" orkiestry dętej; wygodne palcowanie (jak trąbka, oktawę niżej), szybki postęp. Często głosy solowe w marszach i utworach koncertowych. Dobry wybór dla dorosłych zaczynających od zera.

Tuba, helikon, suzafon. Fundament. Bez tuby orkiestra nie brzmi; tubistów brakuje niemal wszędzie, więc kto zacznie, gra od razu. Ciężki instrument (na stałe w remizie, do domu mniejsza tuba ćwiczebna lub eufonium) i większe koszty, ale zwykle orkiestra go zapewnia.

Perkusja

Werbel, bęben wielki, talerze, zestaw perkusyjny, instrumenty melodyczne (dzwonki, ksylofon). Start szybki, ale prawdziwa gra w orkiestrze wymaga świetnego poczucia czasu i czytania nut. Perkusista jest w orkiestrze dętej tak samo ważny jak w zespole rockowym; dobrych zawsze brakuje. Ćwiczenie w domu na padzie treningowym nie przeszkadza sąsiadom.

Jak dobrać instrument do osoby

• Warga, zęby, szczęka: szerokie usta i równe zęby ułatwiają blachy o dużych ustnikach (puzon, tuba); drobniejsze warunki fizyczne lepiej pasują do trąbki lub drewnianych; aparat ortodontyczny nie wyklucza, ale komplikuje pierwsze miesiące na blachach.
• Dłonie i wzrost: klarnet i saksofon wymagają zakrycia otworów i klap; puzon długich rąk; tuba ciężaru ciała.
• Temperament: lubisz być słyszalny, wybierz trąbkę, saksofon, perkusję; wolisz budować brzmienie zespołu, rozważ sakshorn, tenor, tubę, klarnet.
• Możliwość ćwiczenia w domu: blachy są głośne; tłumiki ćwiczebne pomagają, ale sprawdź warunki mieszkaniowe. Flet i klarnet są cichsze.
• Dostępność nauczyciela: instrument, do którego w okolicy nie ma kto uczyć, to frustracja. Zapytaj w orkiestrze i w szkole muzycznej, kto prowadzi które klasy.

Koszty i skąd wziąć instrument

Najczęstsza droga w orkiestrach dętych: instrument z zasobów orkiestry (na podstawie prostej umowy użyczenia), ustnik własny (higiena), stroiki, smary, oliwki, pokrowiec własne. Jeśli kupujesz:

• Używane instrumenty uczniowskie renomowanych marek bywają lepszą inwestycją niż najtańsze nowe; pokaż instrument nauczycielowi przed zakupem.
• Serwis (przegląd, wymiana poduszek, korków, czyszczenie) raz w roku to normalny koszt; orkiestra często ma "swojego" serwisanta z rabatem.
• Droższe instrumenty (tuba, saksofon barytonowy, fagot) są typowo własnością zespołu, kupowaną z dotacji (więcej o finansowaniu).

Pierwsze miesiące

Niezależnie od instrumentu: regularność ważniejsza niż długość ćwiczenia, nauczyciel lub starszy kolega w sekcji ważniejszy niż filmy w sieci, pierwszy występ z orkiestrą najlepiej w ciągu pół roku (choćby na jednej nucie w prostym utworze). Jak ćwiczyć mądrze, piszemy w tekście Jak ćwiczyć efektywnie, a nuty do startu (Arban na trąbkę, Kopprasch na róg, łatwe duety) znajdziesz w bibliotece.

Zobacz też

• Jak założyć orkiestrę dętą: skład, instrumenty, nabór.
• Egzaminy wstępne do szkoły muzycznej: jeśli dziecko chce uczyć się także w szkole.
• Zespoły i orkiestry: znajdź orkiestrę dętą w okolicy i zapytaj o nabór.